শ্রীশ্রীলক্ষ্মীদেবীর বারোমাসের ব্রতকথা ও পাঁচালী
চতুৰ্থ অধ্যায়
জ্যৈষ্ঠ মাহৰ ব্ৰতকথা
(তিলোকোত্তমাৰ কাহিনী)
মগধৰ দক্ষিণত বিদৰ্ভ নগৰ।
তথায় বসতি ছিল গৃহস্থ এক ঘৰ॥
গদাধৰ নাম ছিল বাড়ীৰ কৰ্তাৰ।
সাত পুত্ৰ সাত বধু লহয়া সংসাৰ॥
কালক্ৰমে গদাধৰ পৰলোকক গ'ল।
সংসাৰে দাৰিদ্ৰ্য দুখ আসি দেখা দিল॥
ছোট বধু তিলোকোত্তমা পিতৃগৃহে থাকে।
সংসাৰে অভাৱ দেখে নাহি আনে তাকে॥
ক্ষুধাৰ জ্বালায় সবে হাহাকাৰ কৰে।
সাত ভাই ভিক্ষা মাগি ফেৰে দ্বাৰে দ্বাৰে॥
জলপাত্ৰ অভাৱেতে ভাগ্যে জল খায়।
ভাত খাইবাৰ পাত্ৰ খুঁজে নাহি পায়॥
গৃহমাঝে তেৰ গৰ্ত কৰিল খনন।
ছয় যা সাত ভাই তাহে কৰে যে ভোজন॥
পৰে তিলোকোত্তমা আসে শ্বশুৰৰ ঘৰে।
হেৰি লক্ষ্মীছাড়া দশা ঘূমৰিয়া মৰে॥
গৃহকোণে গৰ্ত হেৰি জিজ্ঞাসা কৰয়।
জায়েৰা বলিল এতে সবে ভাত খায়॥
অতঃপৰ তিলোত্তমা আসিয়া ত্বৰিতে।
ৰন্ধন-গৃহেতে পশি লাগিল ৰান্ধিতে॥
খাল গোল অন্ন ব্যঞ্জন ৰান্ধিল যে কত।
লক্ষ্মীপদে মন তাৰ ৰয় যে সতত॥
স্বামীক ডাকিয়া বলে আন কলাপাত।
সাত ভাই খাও বসে হয়ে এক সাথ॥
ছোট বৌৰ কথা শুনে ভাসুৰ ক’জন।
আহাৰে বসিল সবে আনন্দে মগন॥
জায়েদৰ ডেকে সতী তাহাৰ পৰিতে।
আনন্দে বসিল সবে ভোজন কৰিতে॥
তিলোত্তমা আগমনে দুঃখ দূৰ হইল।
সংসাৰৰ দুঃখ কষ্ট কোথা চলে গেল॥
ছোট বধূ সকলৰ আদৰণী হয়।
তাহা দেখি হয় জায়ে হিংসাতে মৰয়॥
তিলোত্তমা গৰ্ভৱতী জানিতে পাৰিয়া।
যুক্তি কৰে ছয় জায়ে দৈৱজ্ঞ ডাকিয়া॥
সাত ভাইয়ে ডাকি কহে দৈৱজ্ঞ তখন।
ছোট বধূ গৰ্ভ হয় অতি কুলক্ষণ॥
এই গৰ্ভ যেইকালে হইবেক পাত।
গৃহেৰ যাবত লোক হইবে নিপাত॥
ৰাজগ্ৰস্তা কন্যা এবে গৃহে না ৰাখিয়া।
বনেতে পাঠাও সবে সুযুক্তি কৰিয়া॥
সাত ভাই এই যুক্তি স্থিৰ কৰি মনে।
গোপালে পঠায় ছোট বধূৰ সদনে ॥
তিলোত্তমা পাশে গিয়া গোপাল কহয়।
চল সতী পিতৃগৃহে বাঁধিগো তোমায় ॥
প্ৰবোধ বাক্যেতে গোপাল সতীৰে ভুলাল।
তিলোত্তমা সঙ্গে নিয়ে বনেতে চলিল ॥
বৃক্ষতল দেখি এক তিলোত্তমা কয়।
ক্ষণেক অপেক্ষা কৰ পথকষ্ট হয় ॥
গোপালেৰ কোলে মাথা নিদ্ৰাতে ৰাখয়।
কদাচ না এ সুযোগ গোপাল ছাড়য় ॥
তিল পাৰি মাথা ৰাখি গোপাল পালাল।
তিলোত্তমা অজ্ঞানায় বিপদ ঘটিল ॥
তিলোত্তমা নিদ্ৰাভঙ্গে উঠিল যখন।
পতিকে না দেখি সতী কৰে ৰোদন ॥
এইৰূপে কেঁদে যায় আরো কিছুক্ষণ ।
অতঃপৰ দৈববাণী কৰিলা শ্ৰৱণ ॥
কাঁদিও না ওগো মাতা তুমি যে গো সতী।
বনবাসে দিয়া গেছে তব প্ৰাণপতি ॥
অদূৰে কাঠুৰে পাড়া যাও তুমি সেখা।
যন্ত্ৰেতে থাকিবে সেখা নাহি পাবে ব্যথা ॥
এত শুনি তিলোত্তমা যায় ধীৰে ধীৰে।
উপনীত হ'ল আসি কাঠুৰিয়া ঘৰে ॥
কাঁদিতে কাঁদিতে সতী সকলি বলিল।
কাঠুৰে পণ্ডীৰ তাহে দয়া উপজিল ॥
দ্বাৰ অভ্যন্তৰে এক কুটীৰ ৰচিয়া।
তিলোত্তমায় থাকিবাৰে দিল নিৰ্দেশিয়া ॥
লক্ষ্মী লক্ষ্মী ধ্যানে সতী ডাকে অনুক্ষণ।
করিল কমলা পূজা ভক্তিতে মগন॥
ক্রমে তার পূর্ণগর্ভ হইল প্রকাশ।
দশমাস দশদিনে পূর্ণ অভিলাষ॥
পঞ্চমদিনের যবে সে পুত্ৰ হইল।
কাঠুৰের ভার্যা এক পুত্ৰ প্রসবিল॥
একবার একৰূপ দৌহাকার হৰি।
সেথাং পাতায়ে দিল উভে যজ্ঞ করি॥
তিলোত্তমা পুত্ৰ নাম রাখে গুণধৰ।
কাঠুৰের সুতের নাম সদানন্দবৰ॥
আর এক গুপ্ত কথা শুনহ এখন।
গুণধৰ কান্দিলে মুক্তা ঝৰে অগণন॥
কাঠুৰিয়া যুক্তিমতে এই স্থিৰ কৰে।
নিজপুত্ৰ প্ৰদানিয়া হৰে গুণধৰে॥
পুত্ৰহারা হয়ে সতী হইলা কাতৰ।
লক্ষ্মীৰ হইল দয়া তাহাৰ উপৰ॥
ব্ৰাহ্মণীৰ ৰূপে স্নেহা হন অধিষ্ঠান।
কহেন কেঁদো না তুমি শুনহ আখ্যান॥
তব পুত্ৰ লয়ে কাঠুৰিয়া কলিঙ্গ গিয়াছে।
পুনঃ পাবে পুত্ৰ তব কিবা চিন্তা আছে॥
সদানন্দে সঙ্গে লয়ে কলিঙ্গেতে যাবে।
মিলাইহ তব সুত তোমা কাছে ৰবে॥
পুত্ৰ হতে নিজ পতি নিশ্চয় পাইবে।
শীঘ্ৰগতি সর্বক্লেশ দূৰীভূত হবে॥
হেথা সেই কাঠুৰিয়া পুত্ৰ চুৰি কৰি॥
কলিঙ্গ নগৰে আসি কৰিল চাতুৰী ॥
ৰাজাৰ সহিত ক্ৰমে সম্বন্ধ কৰয় ।
একছড়া মণিমালা উপহাৰ দেয় ॥
মণিমালা পেয়ে ৰাজা সন্তুষ্ট হইল ।
কাঠুৰেৰ আদ্যোপান্ত পৰিচয় নিল ॥
হস্তীচিতে দিব্যপুৰী ৰাজা কৰে দান ।
কাঠুৰে আনন্দে তথা কৰে অৱস্থান ॥
কাঠুৰিয়া শিৱালয় কৰিয়া স্থাপন ।
প্ৰতিদিন দীন দুঃখী কৰায় ভোজন ॥
এদিকেতে গুণধৰ শশিকলা প্ৰায় ।
দিনে দিনে বয়ঃক্ৰমে বাঢ়িয়া যে যায় ॥
যখন বয়স তাৰ ষোড়শ হইল ।
সেইকালে তিলোত্তমা তথায় পৈছিল ॥
মনোৰম শিৱালয় দেখিয়া নয়নে ।
তথায় বসিল সতী বিশ্ৰাম কাৰণে ॥
অকস্মাৎ গুণধৰ তথায় আসিয়া ।
পৰিচয় জিজ্ঞাসিল সতী কাছে গিয়া ॥
তিলোত্তমা কহে বাহা কহ তব নাম ।
দাও পিতৃ-পৰিচয় কোথা হয় ধাম ॥
গুণধৰ কহে মম নাম গুণধৰ ।
পূৰ্বভাগে ৰহে বাড়ি দিব্য মনোহৰ ॥
তিলোত্তমা কহে শুন বংশ গুণধৰ ।
তোমাৰ কাৰণে আসি এই দেশান্তৰ ॥
ক্ৰমে ক্ৰমে আদ্যোপান্ত প্ৰকাশ কৰিল ।
নন্দন পাইয়া সতী কান্দিতে লাগিল ॥
গুণধৰ কহে মাতা ৰোদন না কৰ।
আমি যদি পুত্ৰ তব মিছা কেন ডৰ ॥
আজি এই দেৱালয়ে কৰ অৱস্থান।
কলা প্ৰাতে সুনিশ্চয় হইবে বিধান ॥
এত কহি খাদ্যদ্ৰব্য যতেঁ ভাৰে দিয়া।
আপোনাৰ গৃহে গেল বিষম হইয়া ॥
জিজ্ঞাসিল গুণধৰ কাতৰিয়া পাশে ।
কেবা মোৰ মাতাপিতা ৰহে কোন দেশে ॥
পেয়েছি মাতাৰ মম সন্তান এবার।
আসিয়াছে পুত্ৰ তব সহিত তাহাৰ ॥
এত শুনি কাতৰিয়া গুণধৰ সনে।
উপনীত হইলেক মন্দিৰ প্ৰাঙ্গণে ॥
তিলোত্তমাৰে দেখি আশ্চৰ্য হইল।
অপৰাধ হেতু শেষে মাৰ্জনা চাহিল ॥
তিলোত্তমা কহে মিছা চিন্তা কেন কৰ।
এই লও তব পুত্ৰ সদানন্দে ধৰ ॥
মনোদুঃখ উভয়ৰে হ'ল নিবাৰণ।
নিজ পুত্ৰ কোলে নিল কৰিয়া চুম্বন ॥
আপন আপন পুত্ৰ উভয়ে লইল।
তিলোত্তমা গৃহপানে ফিরিয়া চলিল ॥
বৃদ্ধা বেশে লক্ষ্মীদেৱী যান সাথে সাথে।
তিলোত্তমা পথ চলে অতি আনন্দেতে ॥
ক্ৰমে উপনীত এক গহন কাননে।
সন্ধ্যাকালে উপস্থিত হন তিনজনে ॥
বিশ্বকৰ্মে ডাকি তব লক্ষ্মীদেৱী কন।
অপূৰ্ব প্ৰাসাদ এক কৰহ স্থাপন ॥
নিমিষে বিশাই তেবে কৰিয়া যতন ।
গঢ়িল অপূৰ্ব পুৰী অতি মনোৰম ॥
লক্ষ্মীদেৱী তিলোত্তমা প্ৰতি তেবে কয় ।
এইবাৰ পাবি তুমি নিজ প্ৰাণময় ॥
প্ৰাসাদ সমুখে তব এক সৰোবৰ ।
খনন কৰিতে আজ্ঞা দেহ গো সত্ত্বৰ ॥
এক বাঢ়ি মাটি প্ৰতি সোলো আনা পণ ।
যে তুলিবে সেই পাবে কৰ এই পণ ॥
ইহাতে তোমাৰ স্বামী নিশ্চয় আসিবে ।
গৃহে বসি নিজ স্বামী তুমি যে লভিবে ॥
হেথা সেই গোপালৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতা আদি ।
শীৰ্ষকায় অনেকষ্টে ভুজ নিৰবধি ॥
বড় ভাই বলে ৰাজা পুকুৰ কাটিবে ।
চল সবে মাটি কাটি উদৰ ভৰিবে ॥
আৰ না বিলম্ব কৰি মিলি সাত ভাই ।
কাটিতে লাগিল মাটি সবে এক ঠাই ॥
দেখি তাহা তিলোত্তমা তাকী গুণধৰে ।
সেই জ্যাঠা, পিতা তেৰ ডেকে আন ঘৰে ॥
সৱাকাৰ পৰিচয় হইল তখন ।
আনন্দ অন্তৰে তথা থাকে সৰ্বজন ॥
লক্ষ্মীৰ মন্দিৰ এক কৰিয়া নিৰ্মাণ ।
সবে মিলি পূজা কৰে নৱ অনুষ্ঠান ॥
হৰি হৰি বল সবে হয়ে এক মন ।
জ্যেষ্ঠমাস ব্ৰতকথা হৈল সমাপন ॥
— জ্যেষ্ঠমাসৰ ব্ৰতকথা সমাপ্ত —
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
0 Comments